Công ty TNHH SX Đại Thắng Lợi
Hơn 30 năm khẳng định chất lượng - "Uy tín là lợi nhuận"
Bơm không lên nước là sự cố phổ biến nhất mà kỹ thuật viên và chủ công trình gặp phải, xảy ra ngay cả với bơm mới lắp lẫn bơm đã vận hành nhiều năm. Có 7 nguyên nhân chính gây ra hiện tượng bơm không lên nước, mỗi nguyên nhân có cách chẩn đoán và xử lý khác nhau hoàn toàn. Bài viết này trình bày theo thứ tự từ nguyên nhân đơn giản nhất và hay gặp nhất đến phức tạp nhất, giúp xử lý nhanh mà không mất thời gian kiểm tra sai chỗ.
Bơm không lên nước có nhiều biểu hiện khác nhau, mỗi biểu hiện chỉ về hướng nguyên nhân khác nhau. Xác định đúng triệu chứng trước khi kiểm tra giúp tiết kiệm thời gian đáng kể.
| Triệu chứng quan sát được | Hướng nguyên nhân | Kiểm tra đầu tiên |
|---|---|---|
| Bơm chạy, motor bình thường, hoàn toàn không có nước ra | Mất mồi, chiều quay sai, bể ngầm cạn, van bi kẹt | Kiểm tra mực nước bể ngầm và chiều quay motor trước |
| Bơm chạy, có nước nhưng lưu lượng rất yếu | Lọc đầu hút tắc một phần, phớt cơ lọt khí nhỏ, bánh guồng mòn | Kiểm tra và vệ sinh lọc đầu hút trước |
| Bơm mới lắp, chạy nhưng không lên nước | Chưa mồi nước, chiều quay sai, van bi lắp ngược | Kiểm tra chiều quay và mồi nước trước |
| Bơm từng chạy tốt, đột ngột không lên nước | Bể ngầm cạn, lọc tắc, phớt cơ vừa hỏng, van bi kẹt | Kiểm tra mực nước bể ngầm trước |
| Bơm lên nước lúc đầu, sau đó ngày càng yếu dần trong vài tháng | Bánh guồng mòn dần, lọc ngày càng tắc, xâm thực tích lũy | Kiểm tra lọc đầu hút và đo áp lực thực tế |
| Bơm chìm bơm không lên, motor vẫn chạy | Bùn cát vùi lấp đầu hút, cáp điện đứt một pha, bơm ngược chiều | Kéo bơm lên kiểm tra đầu hút và chiều quay |
Nguyên tắc chẩn đoán: Luôn kiểm tra từ nguyên nhân đơn giản, không tốn chi phí trước (mực nước bể, chiều quay, mồi nước) rồi mới đến nguyên nhân phức tạp hơn (lọc, phớt cơ, bánh guồng). Tháo bơm ra kiểm tra là bước cuối cùng, không phải bước đầu tiên.
Mất mồi là nguyên nhân phổ biến nhất gây bơm không lên nước, đặc biệt với bơm mới lắp hoặc bơm bị dừng lâu ngày. Bơm ly tâm không tự hút được như bơm pittông, cần có nước trong thân bơm và đường ống hút để tạo áp lực chênh lệch ban đầu.
Motor quay bình thường, nghe tiếng bơm chạy nhưng hoàn toàn không có nước ra đầu đẩy. Đường ống đầu hút khô hoặc có nhiều bọt khí. Nhiệt độ motor tăng nhanh hơn bình thường vì không có nước làm mát phớt cơ.
Nếu bơm lên nước ngay sau khi mồi nhưng lại mất mồi khi dừng và khởi động lại lần sau, van bi đầu hút (foot valve) không giữ nước. Van bi hỏng hoặc có cặn kẹt không đóng kín làm nước chảy ngược về bể khi bơm ngừng, đường ống hút trở nên khô lại. Giải pháp: thay van bi mới hoặc vệ sinh làm sạch cặn trong van bi.
Bơm ly tâm chỉ tạo áp lực khi bánh guồng quay đúng chiều thiết kế. Nếu đấu dây 3 pha sai thứ tự pha, motor quay ngược chiều và bơm hoàn toàn không lên nước dù motor chạy bình thường, thậm chí có thể nghe tiếng nước bị kéo ngược trong thân bơm.
Nhìn vào mũi tên chỉ chiều quay được dập nổi hoặc dán nhãn trên vỏ bơm hoặc quạt motor. Tháo nắp che quạt motor, bật bơm 2 đến 3 giây quan sát chiều quay của quạt. Nếu quay ngược chiều mũi tên, đây là nguyên nhân bơm không lên nước.
Lưu ý an toàn: Không chạm vào quạt khi motor đang chạy. Bật bơm 2 đến 3 giây rồi tắt ngay, quan sát chiều quay khi quạt đang chạy chậm dần. Không để motor chạy lâu khi bơm không lên nước vì phớt cơ không có nước làm mát sẽ hỏng nhanh.
Đổi vị trí 2 trong 3 dây pha đầu vào motor (ví dụ: đổi dây L1 và L2 cho nhau tại cầu đấu dây motor hoặc tại CB). Không đổi dây tiếp địa. Sau khi đổi dây, bật thử lại quan sát chiều quay. Với motor 1 pha 220V: không đổi được chiều quay theo cách này, cần kiểm tra lại đấu nối tụ điện hoặc liên hệ thợ điện.
Lọc đầu hút (strainer hoặc foot valve kèm lưới lọc) bảo vệ bơm khỏi cát, đá nhỏ và cặn bẩn nhưng chính lọc này cũng là điểm tắc phổ biến gây bơm không lên nước hoặc lưu lượng yếu sau vài tháng đến vài năm vận hành.
Chu kỳ vệ sinh lọc đầu hút khuyến nghị: mỗi 3 đến 6 tháng với bể nước có nhiều cặn, 12 tháng với bể nước sạch.
Phớt cơ (mechanical seal) là chi tiết làm kín giữa trục bơm và vỏ bơm. Khi phớt cơ mòn hoặc hỏng, không khí từ bên ngoài lọt vào thân bơm qua khe hở tại trục, phá vỡ điều kiện chân không cần thiết để bơm hút nước, dẫn đến bơm không lên nước hoặc lên nước không đều.
Phớt cơ không sửa được, chỉ có thể thay mới. Đây là chi tiết tiêu hao, tuổi thọ thông thường 1 đến 3 năm tùy điều kiện vận hành. Phớt cơ cho Bơm DK Đại Thắng Lợi có sẵn kho tại KCN Tân Tạo, giao nội thành TPHCM trong ngày. Việc thay phớt cơ cần tháo motor ra khỏi thân bơm, nên do thợ có kinh nghiệm thực hiện để tránh lắp sai gây rò rỉ ngay sau khi thay.
Nguyên nhân này đơn giản nhất nhưng hay bị bỏ qua vì người vận hành không kiểm tra mực nước bể trước khi gọi thợ. Bơm chạy bình thường nhưng mực nước trong bể đã xuống thấp hơn đầu ống hút hoặc thấp hơn van bi, dẫn đến bơm hút không khí thay vì nước.
Nếu bể ngầm thường xuyên cạn trước giờ cao điểm dùng nước, có 3 nguyên nhân cần kiểm tra: dung tích bể quá nhỏ so với nhu cầu sử dụng, áp lực đường cấp thành phố yếu làm bể không bổ sung kịp, hoặc bể bị rò rỉ thầm lặng. Lắp phao báo mực nước thấp kết hợp relay để tự động dừng bơm khi mực nước xuống dưới ngưỡng an toàn là giải pháp bảo vệ bơm không hút cạn kiệt.
Van bi đầu hút (foot valve) lắp ở cuối đường ống hút trong bể để giữ nước trong ống khi bơm ngừng. Khi van bi kẹt ở trạng thái đóng, bơm không thể hút nước dù mọi thứ khác bình thường.
| Triệu chứng | Van bi kẹt đóng | Van bi hỏng hở |
|---|---|---|
| Sau khi mồi nước | Không lên nước dù đã mồi đầy | Lên nước được nhưng mất mồi khi dừng |
| Áp lực đầu hút | Chân không rất cao (lọc tắc hoàn toàn) | Bình thường khi chạy |
| Xử lý | Kéo ống hút lên, tháo van bi vệ sinh hoặc thay mới | Kéo ống lên, thay van bi mới đảm bảo độ kín |
Van bi thường kẹt do cặn cát hoặc rong rêu bám vào đế van và bi, cản bi không đẩy lên được khi bơm hút. Phòng ngừa bằng cách vệ sinh định kỳ 6 tháng một lần và chọn van bi có lưới lọc bên ngoài để giảm cặn vào bên trong van.
Sau 3 đến 8 năm vận hành tùy chất lượng nước, bánh guồng và vỏ khuếch tán bị mòn do tiếp xúc liên tục với nước có cặn và do xâm thực thủy lực. Khe hở tăng dần làm nước trào ngược từ vùng cao áp về vùng thấp áp trong bơm, Q và H giảm dần từ từ cho đến khi bơm không lên nước được ở điều kiện tải bình thường.
Khi Q và H giảm hơn 20% so với gốc, có 2 phương án tùy chi phí và tuổi bơm.
| Phương án | Phù hợp khi | Chi phí ước tính |
|---|---|---|
| Thay bánh guồng và trục mới | Bơm dưới 5 năm, thân bơm còn tốt, model còn sản xuất | Bằng 30 đến 50% giá bơm mới |
| Thay bơm mới hoàn toàn | Bơm trên 8 năm, nhiều chi tiết cùng mòn, hoặc model đã ngừng sản xuất | 100% giá bơm mới, nhưng an toàn hơn cho 10 đến 15 năm tiếp theo |
Thay vì kiểm tra ngẫu nhiên, thực hiện theo quy trình 6 bước dưới đây theo thứ tự từ đơn giản nhất đến phức tạp nhất. Phần lớn trường hợp bơm không lên nước giải quyết được trong bước 1 đến bước 4 mà không cần tháo bơm.
Dùng bút thử điện kiểm tra có điện đến motor không. Nghe motor có quay hay không. Nếu motor không quay hoặc quay chậm bất thường, vấn đề là điện hoặc motor, không phải bơm. Kiểm tra CB có bị nhảy không.
Mở nắp bể kiểm tra mực nước. Đầu ống hút cần ngập ít nhất 30cm. Đây là bước hay bị bỏ qua nhất.
Quan sát chiều quay quạt motor, so sánh với mũi tên trên thân bơm. Sai chiều quay là nguyên nhân thứ 2 hay gặp nhất sau mất mồi.
Dù bơm đã vận hành lâu, thử mồi nước lại một lần xem bơm lên được không. Nếu lên nước sau khi mồi thì vấn đề là van bi đầu hút không giữ mồi.
Kéo đầu ống hút lên, tháo lọc kiểm tra có bị tắc không. Vệ sinh sạch hoặc thay lọc mới, lắp lại và thử.
Nếu 5 bước trên không giải quyết được, vấn đề nằm bên trong bơm (phớt cơ lọt khí hoặc bánh guồng mòn). Cần tháo bơm để kiểm tra, nên do thợ có kinh nghiệm thực hiện.
Bơm chìm có cơ chế hỏng khác bơm trên cạn vì motor và bơm đều ngập trong nước. Bốn nguyên nhân phổ biến nhất với bơm chìm không lên nước.
Một số trường hợp bơm không lên nước cần kỹ thuật viên có dụng cụ và kinh nghiệm chuyên môn, tự xử lý không đúng cách có thể gây hỏng nặng hơn.
Cần hỗ trợ kỹ thuật bơm Đại Thắng Lợi?
Hotline kỹ thuật: 09 7557 1333 (giờ hành chính). Hotline bảo hành và phụ tùng: 028 3955 3333. Phớt cơ, van bi và phụ tùng bơm DK có sẵn kho tại KCN Tân Tạo, giao nội thành TPHCM trong ngày khi liên hệ trước 14 giờ.
Theo nguyên lý vận hành bơm ly tâm, hầu hết sự cố bơm không lên nước có thể phòng ngừa được bằng bảo trì định kỳ đúng cách. Chi phí bảo trì hàng năm nhỏ hơn nhiều so với chi phí sửa chữa khẩn cấp và thiệt hại từ dừng hệ thống đột ngột.
| Tần suất | Hạng mục bảo trì phòng ngừa |
|---|---|
| Hàng tháng | Kiểm tra mực nước bể ngầm và van phao hoạt động đúng. Nghe tiếng bơm không có tiếng bất thường. Kiểm tra rò rỉ phớt cơ tại vị trí trục bơm |
| 3 đến 6 tháng | Vệ sinh lọc đầu hút và kiểm tra van bi mở đóng trơn. Đo áp lực đầu đẩy bằng đồng hồ so sánh với giá trị gốc lúc mới lắp |
| Hàng năm | Thay phớt cơ phòng ngừa (chi tiết tiêu hao, tuổi thọ 1 đến 3 năm). Kiểm tra ổ bi bằng cách nghe và sờ tay vào thân bơm khi đang chạy. Bổ sung dầu mỡ ổ bi |
| 3 đến 5 năm | Kiểm tra bánh guồng và đo Q, H thực tế so sánh với thông số gốc. Nếu giảm quá 15%, cân nhắc thay bánh guồng mới hoặc thay bơm |
Bơm không lên nước sau khi đã kiểm tra 5 bước?
Liên hệ kỹ thuật Đại Thắng Lợi để được hỗ trợ chẩn đoán qua điện thoại hoặc đặt phụ tùng thay thế giao nhanh trong ngày.
Xem thêm
